Voor de verwerving van de Belgische nationaliteit, is altijd een geboorteakte vereist. Als je in de onmogelijkheid verkeert of zware moeilijkheden ondervindt om een geboorteakte te bekomen, kan je vervangende documenten voorleggen volgens een cascadesysteem.

Onmogelijkheid om een geboorteakte te bekomen

Je kan de authentieke geboorteakte trapsgewijs vervangen als je:

  • in de ‘onmogelijkheid’ verkeert om een geboorteakte te bekomen
  • ‘zware moeilijkheden’ ondervindt om een geboorteakte te bekomen

Je moet zelf de onmogelijkheid of de zware moeilijkheden bewijzen.

Wat is 'onmogelijkheid' of 'zware moeilijkheden'?

Er bestaat onduidelijkheid over de draagwijdte van de begrippen.

Volgens een oude omzendbrief was het niet noodzakelijk dat de geboorteakte werd vernietigd of nooit werd opgemaakt. De volgende omstandigheden werden aanvaard als voldoende rechtvaardigingsgrond:

  • afstand
  • moeilijke verbindingen
  • staat van oorlog
  • financiële moeilijkheden (bijv. om de reis te maken)

De nieuwe omzendbrief van 8 maart 2013 tracht duidelijkheid te scheppen. De omzendbrief bepaalt dat de begrippen onmogelijkheid of zware moeilijkheden strikt geïnterpreteerd moeten worden.

De materiële onmogelijkheid, zoals de kostprijs van de reis naar je herkomstland om daar de geboorteakte te gaan halen, is geen voldoende beletsel meer.

Ondanks deze verduidelijkingen blijven de begrippen in de praktijk zeer vaag. De nood aan verduidelijking blijft dus actueel.

Ook in het kader van naturalisatieaanvragen bij de Kamer blijkt de onmogelijkheid niet altijd even consequent geïnterpreteerd te worden door de Dienst Naturalisaties.

Landen waarvoor geen bewijs vereist is

Voor sommige landen moet je niet zelf het bewijs leveren van de onmogelijkheid of de zware moeilijkheden om een geboorteakte te bekomen (koninklijk besluit van 17 januari 2013). Voor die landen wordt aanvaard dat de geboorteakte niet verkregen kan worden. Het gaat om:

  • Afghanistan
  • Angola (enkel de enclave Cabinda)
  • Somalië
  • Zuid-Soedan

Een onderdaan van een van die landen, kan een geboorteattest van de diplomatieke of consulaire overheden (een geboorteattest) voorleggen, zonder dat de onmogelijkheid of zware moeilijkheden om een geboorteakte te bekomen aangetoond moeten worden. Als een onderdaan van een van die landen ook zware moeilijkheden ondervindt om een geboorteattest te bekomen, én dat kan aantonen, kan hij het geboorteattest vervangen door een akte van bekendheid.

Erkende vluchtelingen en staatlozen

Erkende vluchtelingen en erkende staatlozen moeten niet bewijzen dat zij 'in de onmogelijkheid verkeren' om een geboorteakte te bekomen. Zij kunnen zich tot het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen wenden voor de documenten en getuigschriften die ze niet bij hun nationale overheid kunnen bekomen, dus ook voor een geboorteakte.

Cascadesysteem van vervanging

Als je je originele geboorteakte niet kan bekomen, en je kan de onmogelijkheid of de zware moeilijkheden aantonen, kan je terugvallen op de eerste mogelijkheid van vervanging, het geboorteattest. Pas wanneer ook de eerste mogelijkheid niet lukt, en je kan dit aantonen, kan je terugvallen op de tweede mogelijkheid, namelijk de akte van bekendheid. Als ook deze tweede mogelijkheid niet lukt, kan je terugvallen op de beëdigde verklaring.  

Geboorteattest

Vreemdelingen die geboren zijn in Afghanistan, Angola (enkel de enclave Cabinda), Somalië of Zuid-Soedan, kunnen een geboorteattest, afgegeven door de diplomatieke of consulaire overheden van het land van geboorte, voorleggen. Zij moeten in dat geval niet de onmogelijkheid of de zware moeilijkheden aantonen.

Volgens de wet kunnen ook onderdanen van andere landen dan de landen van de lijst, het bewijs voorleggen dat zij in de onmogelijkheid verkeren of op zware moeilijkheden botsen om een geboorteakte te bekomen. Als zij dit aantonen, mogen zij een geboorteattest voorleggen, dat zij aanvragen via de diplomatieke posten in hun herkomstland. Als zij ook in de onmogelijkheid verkeren of op zware moeilijkheden botsen om dat document te bekomen, kunnen zij zich beroepen op de laatste mogelijkheid, namelijk een akte van bekendheid.

Het koninklijk besluit (KB) van 14 januari 2013 stelt echter een ander systeem voor en doorbreekt het cascadesysteem van de wet. De wetgever wou het gebruik van het geboorteattest inperken omdat er in het verleden vaak getwijfeld werd aan de echtheid van het attest. Daarom stelt het KB dat onderdanen van landen die niet voorkomen op de lijst van vier landen geen beroep kunnen doen op een geboorteattest maar meteen moeten overgaan op een akte van bekendheid via de vrederechter.

Opmerking Kruispunt M-I: Dit is een incoherentie tussen wet en KB die door de wetgever of door rechtspraak rechtgezet zal moeten worden. Op dit moment is het niet mogelijk om te bepalen welke van de twee primeert.

Akte van bekendheid

Wie geen geboorteakte of geboorteattest kan voorleggen, moet aan de vrederechter een akte van bekendheid vragen.

In een akte van bekendheid bevestigen twee getuigen in eer en geweten de beweringen van de persoon om wie het gaat. Zo een akte van bekendheid van de vrederechter moet daarna gehomologeerd worden door de rechtbank van eerste aanleg.

Maar het is vaak onmogelijk om twee betrouwbare getuigen te vinden die kunnen bevestigen of iemand op een bepaalde plaats en datum is geboren. 

Beëdigde verklaring

Als het onmogelijk is een akte van bekendheid te bekomen, kan de rechtbank van eerste aanleg een beëdigde verklaring van de belanghebbende zelf opstellen, na het openbaar ministerie te hebben gehoord. 

Deze twee laatste mogelijkheden gaan vaak gepaard met lange gerechtelijke procedures.

 

Extra informatie